Blog

Uykusuzluk:

Uykusuzluk (insomnia) uykuya dalmakta güçlük, daldıktan kısa bir süre sonra uyanma, gecenin orta­sında uyanıverme ya da sabah çok erken uyanma gi­bi her türlü uyku bozukluğuna verilen addır. Pek azı­mız sandığımız kadar uzun süre uyanık kalırız.

Uykusuzluğun nedenleri
Kronik uykusuzluk insanı perişan eden bir du­rumdur. Herkesin uykuya gereksinimi vardır ve her­kes uyumalıdır. Uzun süren uykusuzluktan şikayet-çiyseniz, doktorunuza başvurun. Uykusuzluk hemen her zaman bir sorun ya da gerilimden kaynaklanır ve bu sorunla; ınızı doktorunuzla tartışmak olaya da­ha gerçekçi bir bakış açısıyla yaklaşmanızı sağlar. Uyku alışkanlıklarınızı tekrar kazanmak için kısa bir sû­re uyku ilacı almak iyi bir fikirdir, ama hiçbir zaman bu ilaçlara bağımlı olmamalısınız. Uzun süre uyku ilacı kullanmak doğru değildir. İlaç almadan uyuya-mıyorsanız doktorunuza tekrar danışıp yardım iste melisiniz.

Uykusuzluğa neden olan yalnızca gerilim ve sı­kıntı değildir. Yatağa girerken gün boyu uğradığmız haksızlıkları anımsarsanız, bütün gecs uyanık yatıp öcünüzü nasıl alacağınızı düşünürsünüz. Kafanızın içinde düşünceler koşuşup duracak ve gevşemeniz ola-naksızlaşacaktır. Şu halde, yatmadan önce duygula­rınızı yerli yerine oturtun.

Uykusuzluğun bir başka nedeni de alkoldür. Al­kol genellikle gece geç vakit uykuyu getirmesi için alınır. Alındığından hemen sonra uykuyu getirir de; yatmadan hemen önce içeceğiniz bir duble konyak si­zi rahatça uyutur. Ne var ki, kandaki alkol düzeyi yükseldikçe, sizi gitgide daha da uyandıracak bir he­yecan yaratır, düşüncelerinizin her zamankinden da­ha canlı ve koşturmakta olduğunu farkedersiniz. Ay­rıca biraz dalmışsanız bu durum uykunuzu iyice ka­çırır ve saatler boyu uyanık yatmak zorunda kalırsı­nız.

Gebelik sırasında uykusuzluk çekmek de oldukça olağandır.’Çoğu gebe kadmm gün boyu oturdukları yerde uykuya dalmalarına ve akşamları yorgunluk hissetmelerine karşın, gece yatma zamanı gelince hiç­biri uyumak istemez. Bunun nedeni kadmm metabo­lizmasının bebeğinkiyle uyum sağlamak zorunda ol­masıdır. Bebeğin vücudunun dinlenmesi ya da uyu­ması gerekmez .Aksine, bebek günün yirmi dört saati boyunca büyümekte ve gelişmesini sürdürmekte­dir. Gündüzü geceden ayıramaz, bu yüzden annenin metabolizması bebeğinkine uymalıdır ve normalde iş­leyen frenleme sistemi bu durumda geçerli değildir.

Uykusuzlukla mücadele
Geceleri, belki de yanmızda horlayan bir eşle uya­nık geçiyorsa, j-aitığınız yerde homurdanıp üzülme­yin – uykusuzluğunuzdan yararlanın ve yapıcı olun. Yataktan çıkın, mutfağa gidip kendinize bir fincan çay yapın; uzun zamandır yapmak istediğiniz bir işi yapın. Uyuyamıyorsanız yatakta yatmak hiç iyi bir fikir değildir. Kalkıp bir işe koyulmak genellikle uy­kunuzu getirecektir. Bu biçimde kazandığınız birkaç saati daima olumlu yönden düşünün ve bu zamandan en iyi yararlanm.

Uyku gereksinimim aslında ne kadardır?
Bu size özgü bir gereksinimdir, herkes için de­ğişir. Sizin için gerekli uyku miktarı rahatsız edilme­den uykuda kaldığınız süre kadardır. Buna fırsat bul­duğumuz seyrek durumlarda, normal iş gününde uyu-yabildiğimizden birkaç saat daha fazla uyuduğumu­zu görürüz. Çoğumuz, günde, gerekli olandan yaklaşık iki saat az uyuruz. Şu halde çoğumuzun fiziksel ya da ruhsal açıdan çok düzgün çalışmadığımıza ve ge­rilime istediğimiz gibi karşı koyamadığımıza şaşırma­mak gerekir.

Genel bir kural olarak, uyku gereksinimi büyü­
me hızıyla doğru orantılıdır; yani çok hızlı büyüyen
bir bebeğin çok uykuya da gereksinimi vardır. Kadınlar ortalama 23 yaşma kadar büyür. Günde 7, 8 saat olan uyku gereksinimi her on yılda bir saat azalarak altmış yaşlarında 4 saate kadar iner.

Kabuslar görüyorum; bu konuda ne yapabilirim?
Kabuslar daima psikolojik gerginlikle ilişkilidir. Bu yüzden kâbusları tedavi etmenin tek yolu, gerili­mi yaratan nedeni yok etmektir. Bunu tek başmıza yapamayabilirsiniz; bir arkadaşınıza açılın, ya da dok­torunuza danışın. Kâbuslar sizi gerçekten çok zedeli­yorsa, psikoterapi ya da buna benzer bir tedavi ge­rekli olabilir.

UYKU
İnsan vücudu uykuyla birlikte yarı kış uykusuna girer. Vücut ısısı 0.5 derece düşer, kalbin atım hızı yavaşlar. Nefes alıp verme seyrekleşir, yüzeyselleşir. Sindirim olayı, midenin ve barsakların hareketleri ge­celeri tamamen durur. Buna karşın, iskelet kaslarının hareketleri tamamen durmaz. Sanki dinlenip rahatla­maları için kasların arada bir kasılmaya gereksinim­leri vardır. Geceleri sandığımızdan daha çok hareket ederiz; çoğumuz uykumuzda yirmi kereden fazla dö­neriz.

Uyuma düzenleri:
Yaşlandıkça uyuma gereksinimi azalır. Yeni doğ­muş bir bebek günde 15,16 saat uyuyabilirken, sekiz yaşına gelince yalnızca bir erişkin kadar uyuması ge­rekir. Çoğumuz günde altı, yedi saat uykuyla idare edebiliriz. Yetmiş yaşındakiler genellikle geceleri iki saat kadar uyuyup, gecenin geri kalan bölümünü da­lıp uyanmakla geçirirler. Ne var ki, uyku gereksinimi yalnızca fiziksel bir olay değildir. Aynı zamanda kim­yasal ve hormonal bir gereksinimdir. Bizi uykuya gö­türen yorgun bir vücut değil, yorgun bir beyindir. Beyni bir pil gibi düşünmekte yarar vardır: 16-18 sa­atlik uyanıklık pili bitirir, uyku tekrar doldurur.
İyi dinlenmiş ve uyanık olduğumuz zaman, gerek­li zihinsel işlevleri yapmak için gerek duyduğumuz kimyasal maddelerin bulunduğu kesecikler beyin hüc­relerimizi doldurur. Yorulduğumuz zaman bu kese­cikler kaybolur; uykuda yeniden ortaya çıkarlar.

İnsan vücudu bir iç saat tarafından yönetilmekte­dir. Bu saatin düzenli bir 24 saatlik ritmi vardır. Her birimiz için bu ritm değişiktir, ama genel bir düze­ne uyar. Bu ritm büyük ölçüde böbrek üstü bezlerin­den salgılanan, yaşam veren hormon kortizolün kan­daki düzeyiyle belirlenir. Gece yarısından sonra saat iki ile dört arasında kortizolün kandaki düzeyi hızla düşerek en alt sınırı bulur. Bunun ardından böbrek üstü bezleri çalışmaya başlar ve sabah saat altı ile dokuz arasında uyanmaya yetecek düzeyde kortizol kana verilmiş olur. Erken uyananlarda kortizol erken saatlerde zirveye ulaşır. Yavaş uyanan ve bir fincan kahve içip gazetelerini okumadan açılamayanlar ise geç kortizol zirvesine sahiptir. Erken olsun, geç olsun, hepimiz bizi uyandırıp enerjik hale getiren bu korti­zol akımından hoşlanırız, öğle yemeğinden hemen sonra kortizol düzeyindeki düşme çoğumuzun kendi­mizi ikindileri uykulu hissetmemize neden olur. Akşama doğru tekrar yükselir ve akşamları eğlenmemizi, yaptıklarımızdan zevk almamızı sağlar. Gece yarısına doğru kortizol düzeyi düşmeye başlar ve uykumuz ge­lir. Geceleri yaşamaktan hoşlanan insanlarda bu dü­şüş genellikle olmaz.
Beyinde uykuyu denetleyen iki merkez vardır. Bi­zim uykumuzu getiren birinci merkez karanlık, alış­kanlıklar, başkalarının uykularının gelmesi gibi dış etkenler, fiziksel ve ruhsal yorgunluk gibi iç etkenlere karşı duyarlıdır. Bizi uykuda tutan ikinci merkez, gü­nün sonuna doğru vücut ve beyin hücrelerinde mey­dana gelen kimyasal reaksiyonlar sonucu çalışır.

Rüya görmek:
Neden rüya gördüğümüzü hiç merak ettiniz mi..
Ömrümüzün hemen hemen üçte birini uykuda geçiriyoruz. Ortalama olarak 60 sene yaşayacağımızı düşünürsek buda bir ömrün 20 senesi demektir.
Rüya araştırmaları denildiğinde insanın aklına ilk gelen isim, Sigmund Freud dur sanırım..
Bazı bilim adamları yalnızca rüya görmek için uyuduğumuzu söylerler. Beyni günün her saatinde bilgileri ayıran, biriktiren, çözümleyen ve yeni bilgiler meydana getiren bir elektronik beyine benzetirler. Tıpkı elektronik beyin gibi beynin de devreleri gereksiz ve fazla bilgiyle tıkanırsa sigorta atar. Elektronik beyin kendi kendine devrelerini temizleyebilir; insan beyni ise devrelerini uyuyarak, temizleyebilir ve bu temizleme mekanizmasının rüya görmek olduğu sanılmaktadır.
Zihinsel işlevler için gerekli olan kimyasal maddelerin yalnızca rüya görürken yapılıyor olması da bu kuramı desteklemektedir. O halde, rüya görmediğimiz zaman beyin hücrelerine de bu maddeleri yapma olanağı verilmemektedir. Uyku laboratuvarlarında, beyin dalgaları elektroansefalografi yöntemi ile denetlenen gönüllüler, rüya görmeye özgü beyin dalgası görüldüğü zaman (hızlı göz hareketi ya da REM uykusu) uyandırılmışlardır. Gönüllüler rüya görmeden rahatça 7-8 saat uyumalarına izin verildiği halde uyandırıldıklarında kendilerini yorgun hissetmişlerdir. Sabah dinlenmiş kalkmak istiyorsak rüya görmemiz gerekir. Bafbitüratlar gibi hipnotik ilaçlar, ilki hemen uykuya dalar dalmaz, sonuncusu da uyanmadan hemen önce ortaya çıkan rüya dönemlerimizle oynar ve altüst ederler. Barbitürat kullananlarda rüya görme hemen hemen yok olmuştur. Bunun sonucunda da barbitürat uyku hapı alanlar ertesi sabah sarhoşluk sonrasına benzer bir durumda uyanırlar.

Modern uyku ilaçları trankilizanlara benzer ve rüya görmeye pek etkisi olmaz. Bu sayede bu hapları alınca sizi tatmin edecek ve dinlendirecek bir uykuya dalabilirsiniz. Gece uyanırsanız canlı ve uyanık olmanızı da sağlarlar ve gece uykusu hücrelerinizin yenilenmesi içinde gereklidir özellikle karanlık da uyumak gerektiğini unutmayalım..

Ayakkabı satın alırken, dengeyi bulmak için ayak bileği, diz ve kalçalarınızın gereksiz yere incinmeye­ceğinden emin olmak için satın alacağınız dükkanda birkaç kez dola­şın. Dükkandayken ayakkabı ayağınızı vuruyorsa yada rahatsız edecek gibi düşündürüyorsa sa­kın almayın vuruyorsa derken yeni satın alınan ayakkabılar mutlaka vuracaktır ama haddinden fazla rahatsız edip etmeyeceğini ayağınızdan dolaşırken anlarsınız… Dışarı çıkıp uzun süre giymek zorunda kalınca daha fazla vuracaktır. Yüksek topuklu pabuç­lar yasak değildir, ama topuk ne kadar yüksek olursa o kadar iyi dengelenmiş, dolayısıyla o kadar rahat olmalıdır. Aynı zamanda, topuk ne kadar yüksekse ayakkabıyı giyme süresi o kadar kısa olmalıdır. Dengelenmiş bir topuk olsun istiyorsanız ve uzun süreli de kullanacaksanız son zamanlarda adından sıkça söz ettiren platform topuklu bir ayakkabı düşünebilirsiniz..

Fırsat buldukça yalınayak dolaşın. Lastik pabuç­lar gibi geniş, düz pabuçlar ayakları dinlendirir. Te­rin buharlaşmasına engel olacağı için pabuçlar sen­tetik maddelerden yapılmış olmamalıdır.

İLAÇLAR
Bugün ilaç endüstrisi o kadar gelişmiştir ki, ge­rek duyduğunuz her şeyi bir şişede hap halinde bu­labilirsiniz. Birçok ilaç eczanelerde doktor reçetesi is­tenmeden satılmaktadır. Kuşağımız ‘hapçıların’ kuşa­ğı olmuştur; bundan önce hiçbir dönemde hastalıkla­rın tedavisi için bu kadar çok ilaca başvurulmamış­tır.

Birçok ilaç gereklidir ama pek azı uzun süre kul­lanmayı gerektirir. Bir ilaca sürekli gereksiniminiz varsa, uzman doktorunuzdan size yol göstermesini is­temelisiniz ve uzun süre aynı reçeteyi kullanmamalı­sınız. Uzun süren tedavilerden kaçının, ancak gerçek­ten gerekli olduğu zaman ilaç alın. Kısa bir süre için doktor denetimi altında ağrı kesici, sakinleştirici ve uyku ilacı almanın zararı yoktur. Ancak, herhangi bir ilacı, hatta bir mide ilacı olan antasitleri bile bir haftadan uzun süre kullanmanız gerekiyorsa doktoru­nuza danışmalısınız.

İlaçlara karşı kuşkucu davranmanın nedenlerin­den biri de yalnız sizde değil, gebeyseniz doğacak ço­cuğunuzda da yan etkilerinin görülmesidir. Gebeliğin ilk on iki ayı gelişen bebek için en önemli dönemdir. Gebe olduğunuzu farketmemişseniz ilk altı ayda her zaman aldığınız ilaçlan kullanmaya devam edebilir­siniz.

İlaçlar genellikle doktorun belirttiği gibi kullanılmadığı için kötü etkili olmaktadır. Bir reçetede yazı­lan ilaçların tümü bitirilmelidir. Bu, özellikle dikkat­sizliğin tehlikeli olabileceği durumlarda, yani antibi­yotik kullanırken önemlidir. İlacı düzenli ve gerektiği süre boyunca kullanmazsanız, dirençli bakteri türleri gelişebilir ve başlangıçtakinden çok daha ciddi bir hastalıkla karşı karşıya kalırsınız. Antibiyotikler ge­reksiz yere kullanılırsa, dirençli bakteri gelişmesi olası­lığı daha da yüksektir; bu dirençli türleri öldürebile­cek antibiyotik bulamama tehlikesi de vardır.

Ağrı kesiciler:
Ağrı kesicilerin çoğu güçlü ve etkilidir, ancak bu ilaçları o kadar çok kullanırız ki, onları etkili ilaçlar olarak düşünmeyiz bile. Ne var ki, bu ilaçların hafif tahrişten, ölümcül olanlara kadar yan etkileri vardır, bu yüzden dikkatle kullanılmalıdır.

Doğru kullanılırsa, aspirin tıp dünyasında bilinen en yararlı ilaçlardan biridir. Kullanmanın birçok yo­lu vardır:

—   sert derilerden kurtulmak için merhem olarak,

—   antiseptik bir gargara olarak,

—   sızlayan kaslar için,

—   iltihaplı bronşlar için solunarak,

—   ağrı kesici hap olarak (daima suda erir cinsi­ni kullanın).

İltihap giderici etkisi yüzünden aspirin, sık sık doktorlarca yüksek dozlarda verilmektedir; ayrıca ek­lem romatizması ve romatizmal ateşin tedavisinde de çok faydalıdır. Ağrı kesici etkisi 4-6 saat sürer. Aspi­rinin en sık görülen yan etkileri hazımsızlık, yürek yanması, ve mide ağrısıdır. Çok seyrek durumlarda mideyi döşeyen zarı tahriş edip kanamaya neden olur. Çok yüksek dozlarda alındığında kulak çınlaması ve sağırlığa neden olabilir, ancak bu durum geçicidir ve kandaki aspirin düzeyi düştükçe normale döner. Aşı­rı dozda aspirin çok tehlikelidir; vücudun asit-baz den­gesini alt üst edeceği için birkaç saat içinde ölüme neden olabilir.

Parasetamol ağrı kesici olarak aspirinden daha az etkili olmasına rağmen, kimi doktorlar daha güvenli buldukları için onu yeğler. Midede rahatsızlığa yol aç­maz, bu sayede mide ülseri olanlar rahatça kullana­bilir. Çocuklar için de aspirinden daha güvenlidir ve şurup halinde de bulunur. Ateş düşürmek için eşsiz bir ilaçtır; etkisi 4-6 saat sürer.

Kodein, beyindeki ağrı merkezine etki eden çok etkili bir ağrı kesicidir. Aynı zamanda beyindeki ök­sürük merkezini de baskılar- bu yüzden öksürük nö­betlerinde sıkça kullanılır. Çok şiddetli olanlardan baş­ka her türlü ağrıyı dindirebilir ve etkisi 4-5 saat sü­rer. Kodeinin en çok görülen yan etkisi, barsak ha­reketlerini azalttığı için ortaya çıkan kabızlıktır (bu nedenle ishal tedavisinde de kullanılabilir). Doktoru­nuza danışmadan herhangi bir nedenle kodein kul­lanmamalısınız.

Uyku ilaçları (hipnotikler):
Kloral ve barbitürat gibi eskiden kullanılan hip­notikler, hâlâ uyku ilacı olarak elde edilebilir, ancak uzun vadeli kullanımları günden güne azalmaktadır. Bunun en önemli nedeni, en tehlikelisi barbitüratla-rm olmak üzere yan etkileri bulunmasıdır. En çok kullanılan barbitürat uyku ilacı hızla etki etmemesine rağmen kısa sürede zehirlenmeye neden olabilen ve kimi kişilerde altı tabletin bile ölümcül olabileceği Nembutaldir. Barbitüratlar uyku getirir, ama barbi-türatlarrn sağladığı uykunun niteliği pek iyi değil­dir. Düş görmenize izin vermezler; bütün bir gece bu ilaçlar sayesinde uyumanıza rağmen sabah yorgun, sarhoş gibi kalkabilirsiniz. Genellikle, düşlerin derin­lik kazandığı, kâbuslara dönüşüp uykuyu bozduğu bir ‘geri tepme’ etkisine de rastlanır.
Eczacılıktaki gelişmeler, normal uyku ve düşleri­nize karışmayan, gece kalkmanız gerekirse tam ola­rak uyanabilmenizi sağlayan, sonra tekrar sizi uyku­ya döndüren ve uykunuzda dinlenmenizi güvence al­tına alan daha güvenli, vücudun daha kolay kabul edebileceği uyku ilaçları yaratmıştır. En modern uy­ku ilaçlan sakinleştiricilere yakındır. Çoğu aslında uykuyu getirmez. Sakinleşip vücudunuzun uykuya hazırlanmasını sağlayıp sizi uyutur.

Sakinleştiriciler:
Sakinleştirici salgını, hafif sakinleştirici etkisi olan ve dikkatli dozlama ile denetlenebilen diazepamlann 1969’da bulunması ile başladı. Bütün hastalıkların he­men hemen üçte birinin gerilime bağlı bir psikolojik öğesi olduğunu düşünürsek sakinleştirici kullanmak tıbbi açıdan haklı gibi görüldü. Ancak haklı olmayan uzun yıllar boyunca sürekli kullanılmalarıydı. Kesin olarak alışkanlık yaratan bu ilaçlar, hastalığın ne­denini değil, belirtilerini tedavi etmektedir. Milyon­larca kadın sakinleştiricilerin yaşamla aralarına ör­düğü bu dumandan perdeye kanıp sıkıntı ve gerilim­lerinin kaynağını bulup tedavi etmeye çalışmaz. Çok isabetli ka­rarla Türkiye’de bu tür ilaçların pek çoğu yeşil reçeteye bağ­lanmıştır.

Amfetaminleri
Çoğunluk kilo vermek için kullanılan bu ilaçların da yüzde 76’sı kadmlara yazılmaktadır. Kısa bir süre alınırsa, iştahı azaltır, yorgunluğu giderir, kullanan ki­şiyi ferahlatırlar. Ne var ki, yalnız çok serbest satıl­dıkları için değil, reçete yazılan kişilerce de çok uzun süre, yüksek dozlarda kullanıldığı için de en yanlış kullanılan ilaçlar arasındadırlar. Amfetaminler kolay­ca bağımlılık yaratır, tolerans çabuk oluşur.